Reviziya va inventarizatsiya: farqi nimada

Kundalik gapda inventarizatsiya va reviziya ko'pincha bir xil ma'noda ishlatiladi. Natijada rahbar inventarizatsiya buyurtma qiladi-yu, kamomadning sababini bilmoqchi bo'ladi, yoki aksincha, hisob-kitob tekshiruvini so'raydi-yu, qo'liga oddiy qoldiqlar ro'yxati tegadi. Ikki tushunchaning farqini bilish kerakli ishni to'g'ri tanlashga yordam beradi.

Inventarizatsiya: nima sanaladi

Inventarizatsiya bitta savolga javob beradi: hisobda yozilgan miqdor haqiqiy miqdorga mosmi. Komissiya yoki xodimlar tovarni sanaydi, tortadi yoki o'lchaydi, olingan raqamlarni hisob ma'lumotlari bilan solishtiradi va farqlarni qayd etadi. Bu ish odatda belgilangan muddatlarda bajariladi: yil oxirida, javobgar shaxs almashganda yoki hisobot oldidan.

Inventarizatsiyaning natijasi — solishtirma qaydnoma. Unda "kamomad 14 dona" yoki "ortiqcha 3 kg" deb yoziladi. Nega bunday bo'lgani esa qaydnomada ko'rsatilmaydi.

Reviziya: nima baholanadi

Reviziya kengroq vazifani hal qiladi. U sanoq natijasini ham, uning orqasidagi butun tizimni ham tekshiradi:

• sanoq to'g'ri o'tkazilganmi, qoldiq to'g'ri "to'xtatilganmi";
• kirim, chiqim, ko'chirish va qaytarish hujjatlari to'liq va o'z vaqtida rasmiylashtirilganmi;
• moddiy javobgarlik shartnomalari va vakolatlar aniqmi;
• qabul, saqlash va jo'natish jarayonlarida xatolar qayerda paydo bo'lmoqda;
• kamomad yoki ortiqchaning asl sababi nima.

Shuning uchun reviziya natijasi faqat raqamlar jadvali emas, balki xulosa va tavsiyalar bilan yozilgan dalolatnoma bo'ladi.

Yana bir farq: inventarizatsiyani o'z xodimlaringiz kuchi bilan ham o'tkazish mumkin, bunda sanash qoidalariga rioya qilish kifoya. Reviziyani esa ko'pincha tashqaridan, xolis ko'z bilan o'tkazgan ma'qul. Ombor ichida ishlayotgan odam o'z jarayonidagi nuqsonni ko'rmay qolishi tabiiy, o'rganib ketgan odat esa xato bo'lib ko'rinmaydi.

Inventarizatsiya "nechta?" deb so'raydi, reviziya esa "nega aynan shuncha?" deb so'raydi.

Bir misol

Aytaylik, qurilish materiallari ombori. Inventarizatsiyada 3 000 pozitsiyadan 18 tasida farq chiqdi: jami 640 000 so'mlik kamomad va 210 000 so'mlik ortiqcha. Qaydnoma tayyor, lekin sabab noma'lum.

Reviziya shu farqlarni birlamchi hujjatlar bilan solishtirsa, ularning o'n bir tasi qaytarilgan tovarning kirim qilinmaganidan, to'rt tasi bir xil nomli ikki artikulning aralashib ketganidan, qolgani esa hujjatsiz berilgan namunalardan chiqishi aniqlanadi. Endi rahbarda aniq vazifa bor: qaytarishni rasmiylashtirish tartibini o'zgartirish, artikullarni belgilashni tuzatish va namuna berish qoidasini kiritish. Faqat inventarizatsiya o'tkazilganida shu farqlar keyingi yili yana chiqqan bo'lardi.

Bir nuqtaga e'tibor bering: farq summasi kichik bo'lsa ham, uning sababi tizimli bo'lishi mumkin. 640 000 so'm bugun katta ko'rinmaydi, lekin qaytarishlar har kuni noto'g'ri rasmiylashtirilsa, bir yilda bu yo'qotish o'nlab marta o'sadi. Faqat sababni bilgan rahbar xarajatni to'xtata oladi.

Qaysi birini tanlash kerak

Quyidagi hollarda oddiy inventarizatsiya yetarli bo'ladi:

• hisob tartibli yuritiladi, kamomad kichik va tasodifiy;
• qonun yoki ichki tartib bo'yicha yillik sanoq kerak;
• maqsad faqat qoldiqni hisob bilan tenglashtirish.

Reviziya zarur bo'ladigan hollar esa quyidagicha:

• kamomad yoki ortiqcha qayta-qayta chiqayotgan bo'lsa;
• sabab noaniq bo'lib, javobgarlik masalasi turgan bo'lsa;
• biznes sotilishi, sheriklar o'zgarishi yoki yirik kredit olishdan oldin hisob ishonchli ekanini ko'rsatish kerak bo'lsa;
• ombor ishini umuman qayta tartibga solish rejalashtirilgan bo'lsa.

Vaqt va xarajat ham farq qiladi. Inventarizatsiya odatda bir-ikki kunda tugaydi va asosan sanash mehnatini talab qiladi. Reviziyada hujjatlarni o'rganish, xodimlar bilan suhbat va tahlil uchun qo'shimcha kunlar ketadi. Lekin qayta-qayta takrorlanadigan kamomaddan ko'rilgan zarar odatda bu xarajatdan ancha katta bo'ladi.

Ikkalasi birga ishlaydi

Amalda bu ikki ish bir-biriga qarama-qarshi emas. Inventarizatsiya ko'pincha reviziyaning bir bosqichi bo'lib kiradi: avval haqiqiy qoldiq aniqlanadi, keyin reviziya shu ma'lumotga tayanib hujjatlar va jarayonlarni ko'radi. Ba'zi omborlar yil davomida har chorakda oddiy inventarizatsiya o'tkazadi, yilda bir marta esa shu sanoqni reviziya bilan to'ldiradi. Bu hamyonbop yo'l: kundalik nazorat arzon, chuqur tekshiruv esa kamdan-kam bo'ladi.

Xulosa

Inventarizatsiya omborda nima borligini ko'rsatadi, reviziya esa hisob tizimi qanchalik ishonchli ekanini. Ikkalasini ham xolis, tashqi nazar bilan o'tkazish kerak bo'lsa, Reviziya jamoasi sanoqdan tortib dalolatnomagacha bo'lgan ishni o'z zimmasiga ola oladi.