Jamoaviy javobgarlik: afzallik va xavf

Kunduzgi smenada uch kishi buyurtma yig'adi, kechki smenada yana uch kishi. Hammasi bitta zonadan tovar oladi, kalit hammaning qo'lida. Oy oxirida reviziya 6 000 000 so'm kamomad ko'rsatadi va har kim bir xil javob beradi: "Men emasman, boshqa smena". Javobgarlik taqsimlanmagan joyning odatiy manzarasi shu: kamomad bor, egasi yo'q. Jamoaviy javobgarlik shu muammoni hal qila oladimi? Ba'zan ha, ba'zan yo'q.

Jamoaviy javobgarlik nima

Bir necha xodim tovarni birgalikda qabul qiladi, saqlaydi va beradi, ularning har birining javobgarlik chegarasini esa ajratib bo'lmaydi. Shunda butun jamoa bilan, ya'ni brigada bilan shartnoma tuziladi, brigada rahbari tayinlanadi, yetkazilgan zarar esa jamoa a'zolari orasida taqsimlanadi. Taqsimot odatda har kimning ishlagan vaqtiga, ish haqiga va ayb darajasiga qarab amalga oshiriladi.

Bunday shakl qonunchilikda ma'lum shartlar bilan ko'zda tutilgan: ish haqiqatan ham ajratib bo'lmaydigan bo'lishi va shartnoma yozma tuzilib, hamma a'zo imzolashi kerak. Aniq talablarni yurist bilan tekshiring.

Taqsimot qanday ishlashini oddiy misolda ko'rish mumkin. Zarar 1 200 000 so'm bo'lsin, uch xodimning ish haqi bir xil, A va B oyda 22 kun, C esa 11 kun ishlagan. Ulushlar 2:2:1 nisbatda bo'ladi: 480 000, 480 000 va 240 000 so'm. Birining aybi alohida isbotlansa, ulush o'zgaradi. Shu hisobning o'zi ham jamoaviy shaklning murakkabligini ko'rsatadi.

Afzalliklari

• javobgarlik taqsimlanmagan joyda "egasiz" kamomad qolmaydi;
• xodimlar bir-birini kuzatadi, ehtiyotsizlik va yashirin olishni jamoaning o'zi to'xtatadi;
• ishni tashkil etish moslashuvchan: smenalar almashadi, buyurtmani birgalikda yig'ish oson;
• yangi odam kelganda jamoa unga tartibni o'rgatadi.

Xavflari

• "Hamma javobgar bo'lsa, hech kim javobgar emas": har kim o'zgaga umid qiladi;
• adolatsizlik: halol xodim boshqaning xatosi uchun to'laydi, eng yaxshi kadrlar shu sababli ketadi;
• ulushni isbotlash qiyin: kim qancha to'laydi degan bahs boshlanadi;
• xatolar yashiriladi, chunki jamoa o'z odamini himoya qiladi;
• tarkib o'zgarsa (kimdir ketdi, kimdir keldi), yangi sanoq va yangi shartnoma kerak, aks holda kamomad kimga tegishli ekani noma'lum.

O'rta yo'l: aralash model

Ko'pincha eng yaxshi yechim sof jamoaviy javobgarlik emas, aniq mas'uliyat zonalaridir:

1. Zona bo'yicha shaxsiy javobgarlik. Har bir javon qatorining o'z egasi bo'lsin.
2. Qimmat va kichik tovarlar (eng qimmat 50 pozitsiya) qulflanadigan joyda, bitta javobgar bilan saqlanadi.
3. Smena topshirish. Smena oxirida qimmat pozitsiyalar sanalib, imzo bilan topshiriladi: ketayotgan smena kelayotganga.
4. Arzon va ommaviy tovar uchun jamoaviy nazorat yoki kamayish me'yorlari qo'llanadi.
5. Kalitlar jurnali va kirish nazorati.
6. Tasodifiy tekshiruv: oyiga bir-ikki marta bitta zonani kutilmaganda sanash.

Shartli misol. Onlayn-do'konning buyurtma yig'ish omborida uch smena bitta umumiy zonada ishlaydi, oy oxirida 6 000 000 so'm kamomad chiqadi. Rahbar jamoaviy javobgarlikni joriy qildi: birinchi oyda kamomad kamaydi, ikkinchi oyda yana o'sdi va ikki tajribali xodim ketdi, chunki ular boshqalarning xatosi uchun to'lashni istamadi. Keyin ombor zonalarga bo'lindi, eng qimmat 50 pozitsiya uchun smena topshirish joriy qilindi. Uch oydan keyin kamomad 1 500 000 so'mga tushdi, eng muhimi, endi har bir farqning egasi ma'lum edi.

Qanday joriy qilish kerak

1. Avval ajratish mumkinmi, tekshiring: har bir xodim uchun alohida zona belgilab bo'ladimi? Bo'lsa, shaxsiy javobgarlik afzal.
2. Jamoaviy shakl zarur bo'lsa, yozma shartnoma tuzing: hamma a'zo imzosi, brigada rahbari, ulush qoidalari.
3. Joriy etishdan oldin va tarkib o'zgarganda sanoq o'tkazing.
4. Kirishni cheklang, kalit va kirish jurnalini yuriting.
5. Reviziyani muntazam o'tkazing: oyda yoki chorakda.
6. Kamomad chiqqanda ulushni darhol bo'lib chiqmang, avval sababini tahlil qiling: ko'pincha u xato yoki hujjat bilan bog'liq bo'ladi.

Xulosa

Jamoaviy javobgarlik "egasiz kamomad" muammosini qisman hal qiladi, lekin adolatsizlik va ayb isbotlash qiyinchiligini ham yaratadi. Aksariyat omborlarda zonalarga bo'lingan shaxsiy javobgarlik va smena topshirish yaxshiroq ishlaydi. Javobgarlik taqsimotini ko'rib chiqish va tuzilmani sozlashda Reviziya jamoasi yordam bera oladi.